English
"Gamma Ray Bursts" (1) zijn de meest explosieve verschijnselen die momenteel worden waargenomen in het heelal. Ze ontstaan vermoedelijk als gevolg van de implosie van een zware ster die aan het einde van zijn levenscyclus is gekomen, waarbij een zwart gat achterblijft en een relativistisch expanderende vuurbol wordt gevormd. Ook ontstaan extreem relativistische, maar goed-gecollimeerde, stralen ("jets") die door de buitenste lagen van de imploderende ster heen breken. Plasma´s van kosmische afmetingen (2), maar ook plasma´s in het zonnestelsel en in het laboratorium, worden gedomineerd door "transsone stromingen" waarbij de snelheid een kritische waarde overschrijdt en de stroming plotseling van karakter verandert. Er ontstaan dan zeer complexe stromingspatronen ten gevolge van de interactie van fundamentele plasma-instabiliteiten die schokken genereren. Een voorbeeld is de grote verscheidenheid aan magnetohydrodynamische (MHD) schokken in de "coronal streamer belt" van de zonnewind. Een van de belangrijkste onderwerpen in het huidige klimaatonderzoek is de gevoeligheid voor verstoringen van het globale circulatiepatroon van de oceanen (3). Plotselinge veranderingen van het circulatiepatroon kunnen ontstaan ten gevolge van overschakeling (bifurcatie) op een ander globaal evenwicht. Ook kunnen er oscillaties optreden tussen die verschillende evenwichtsstromingen. Vanzelfsprekend treden al die "plotselinge" veranderingen van het stromingspatroon op met lengte- en tijdschalen die karakteristiek zijn voor het desbetreffende vakgebied. Niettemin zijn de essentiële computational science aspecten van deze problemen (adaptieve roosterverfijning, oplossing van grote algebraïsche stelsels en grootschalige eigenwaardenproblemen, relativistische Riemann solvers, visualisatie en "computational environments") zo vergaand gemeenschappelijk dat het delen van expertise de beste garantie voor succes is. Vandaar dat de zes researchgroepen van het project hun krachten hebben gebundeld in een interdisciplinaire samenwerking die ten doel heeft het begrip van de niet-lineaire dynamica, de geofysica en de astrofysica door middel van grootschalige berekeningen een wezenlijke stap verder te brengen. Dit heeft succes gehad: de nieuwe relativistische en adaptieve roosterverfijning (AMR) uitbreidingen van de Versatile Advection Code (VAC) en het nieuwe globale oceaanmodel hebben wereldwijd de aandacht getrokken. Door de intensieve samenwerking tussen fysici en numeriek wiskundigen van dit project is voor het eerst een ultra-relativistische MHD code operationeel geworden en is een numerieke bifurcatietheorie met 284000 vrijheidsgraden beschikbaar gekomen. De lange lijst van publicaties die uit het Complex Flows project is voortgekomen is te vinden op onze website http://www.phys.uu.nl/~compflow. De eindpresentaties van de postdocs kunnen daar ook worden gevonden. Vrijwel alle gemaakte programmatuur is op verzoek van de auteurs verkrijgbaar, met als enige conditie betrokkenheid in de eerstvolgende publicatie die met het desbetreffende programma wordt geproduceerd.
